مشاوره رایگان تحصیلی
منو

خرافات، از شبه ربط تا علیت

+ 47
رأی شما
- 25

برقراری رابطه علّی میان پدیده ها خاصیت (ذهن) انسان است. ما نهایتاً می خواهیم همه پدیده ها واضح و قابل درک باشند و در این جهان پرآشوب و بی نظم، طبق یک روال و قانون منظم طبقه بندی شوند. طبقه بندی هایی مثل “اتفاقی” یا “باری به هر جهت” برای پدیده ها مطلوب (ذهن) ما نیست.

آدمیزاد برای  داشتن زندگی آسوده  و بدون آشوب ، تلاش می کند پدیده ها را بر طبق الگوها و قوانین مشخصی تفسیر کند و این توقع بیجا را دارد که جهانی پیچیده را با متغیرهای ساده و کم تعداد توصیف نماید. از قضا این موضوع مستلزم صرف هزینه های کلان نیست. کافیست “شبه ربط” را با “علیّت” جابجا کنیم.

یک مثال: در راه به یک گربه سیاه بر می خورید، بلافاصله کمی بعد از آن پایتان پیچ می خورد و می شکند. ما می دانیم که پیچ خوردگی پا حتماً عامل مشخصی داشته (و می توان مشخص کرد که چرا) به این رخداد منجر شده است. سایرین ممکن است اما با یک تعمیم نابجا و عجولانه بگویند: گربه های سیاه بدشانسی می آورند!

 همین جابجا گرفتن میان دو مفهوم “شبه ربط” و علیت”، پایه اصلی بخش بزرگی از خرافات و باورهای موهومی است که در جهان وجود دارد.

می تواند صرفاً یک حادثه باشد

ارتباط  دو رویداد که یکی بلافاصله یا همزمان با دیگری اتفاق می افتد بیانگر  وجود همبستگی یا رابطه ای میان دو متغیر نیست. در مثالی که پیش تر گفتیم، میان گربه و بدشانسی. اگر بین قرار گرفتن گربه سیاه بر سر راه مان و بدشانسی یک رابطه وجود داشته باشد بایستی بتوانیم این رابطه را به صورتی قطعی تعیین کنیم. مثلاً با بهره گیری از اطلاعات آماری ارتباط میان این دو پدیده را به نحوی نشان دهیم که مسجل شود اغلب بصورت قابل توجهی پس از مواجهه با گربه سیاه، بدشانسی رخ می دهد. تنها در این صورت است که می توانیم ارتباط عامل بروز یک پدیده و اثر آن را روشن کنیم.

عجولانه است اگر تقارن و همزمانی دو رویداد را به منزلهء وجود رابطه علت و معلول در نظر بگیریم. هر وقت وجود چنین رابطه ای مسجل شد می توانیم حرف از “علیّت” بزنیم. اگر ارتباطی میان رخداد A و B وجود داشته باشد، یا A علت B است یا B علت A. اما می تواند هیچ کدام از این دو حالت نباشد و به عبارت دیگر هر دو رویداد A و B، معلول یک عامل دیگر  باشند. گاهی این عامل دیگر را میتوان پیدا کرد و گاهی هم نه. گاهی هم این عامل سوم کاملاً تصادفی و شانسی است. در این صورت اجازه داریم حداکثر از کلمهء شانسی استفاده کنیم. نه از  رابطهء “علّت و معلول”

شبه ربط، ربط بدون علیّت

برخی از ربط ها که هیچ بستگی علّت و معلول پشت آنها نیست را اصطلاحاً شبه ربط می نامیم. مثال های بی شماری در این زمینه وجود دارد. مثلاً در برخی مناطق تعداد لک لک ها با نرخ تولد مرتبط است. اما در کمال تعجب هیچکدام دلیل دیگری نیست. در عوض ، متغیر سومی پشت داستان قرار دارد که هم روی تعداد لک لک ها و هم روی نرخ زاد و ولد تاثیر می گذارد. مثلاً گستردگی یک منطقه.

همانگونه که گفتیم عامل سوم گاهی می تواند پنهان بماند یا اساساً حتی وجود نداشته باشد. ربط دو رویداد می تواند در یک بازه زمانی مشخص کاملاً تصادفی باشد. در واقع هر چه بتوانیم حجم بزرگتری از اطلاعات را مورد بررسی قرار دهیم، احتمال آن بیشتر می شود که میان پدیده های نامربوط و کاملاً مجزا ، یک همبستگی و ارتباط پیدا کنیم. وبسایت Spurious Correlations تعدادی  از این دست مثال ها را گردآوری کرده است تا نشان دهد این ربط ها اگر بصورت رابطهء علت و معلول تفسیر شوند تا چه حد بی معنا هستند.

مثلاً  بین نرخ طلاق در ایالت مین و سرانه مصرف مارگارین در امریکا یک رابطه وجود دارد و جالب این است که ضریب همبستگی :  ۰٫۹۹۲۵۵۸ میباشد.[۱]

نمودار رابطه میان بین نرخ طلاق در مین و سرانه مصرف مارگارین در امریکا

یا حتی جالب تر از آن رابطه میان سرانه مصرف پنیر و میزان مرگ میر افرادی که در اثر پیچیدن ملافه در رختخواب جان خود را از دست می دهند![۲]

نمودار رابطه میان سرانه مصرف پنیر و میزان مرگ در رختخواب مربوط به امریکا

خرافات،  شناخت عجولانهء شبه ارتباط پدیده ها به عنوان علیّت

بسیاری از مردم دوست دارند که رویدادهای جهان قابل محاسبه و پیش بینی باشد. به همین جهت با شور و شعف زایدالوصف و بکارگیری عقلانیت اندک هر رویداد شانسی و تصادفی را به منزلهء رابطهء علّت و معلول در نظر می گیرند و رویدادهای جهان را به گونه ای تفسیر به رای می کنند که خودشان دلشان میخواهد. (نه آنطور که در واقعیت هست)

زیست شناس وینی اریش ادر می گوید: « خرافات چیزی جز ارزیابی شتابزده رابطه  رویدادها به مثابهء رابطه علت و معلول نیست! »

مثال گربه سیاه و ارتباط آن با بدشانسی حتماً برای شما خنده دار بود. بعید است که امروزه کسی به این رابطه اعتقاد داشته باشد. اما بد نیست بدانید که دو سوم آلمانی ها معتقدند که در شرایط ماه کامل (شب چهارده) بدتر می توانند بخوابند. نکته جالب اینجاست که میان موقعیت ماه و اختلال خواب (درست مثل رابطه گربه سیاه و بدشانسی) هیچ رابطهء اثبات شدهء آماری وجود ندارد و صرفاً بر مبنای احساس و نظر شخصی افراد است. مبنای اثبات ارتباط بین موقعیت ماه و اختلال خواب حداکثر روی یکی دو تجربه شخصی افراد است. مثل این است که شما یک یا دوبار در سراسر زندگی تان بد خواب شوید. در همین حین چشم تان به قاب پنجره و منظرهء ماه  بیفتد. اوه! ماه کامل! امشب حتماً نمی توانم خوب بخوابم!

من عنوان این نوع شبه ربط را “ربط احساسی” می گذارم. در این نوع سوء برداشت (رابطه علت و معلول به جای شبه ربط) از مقدمهء {ماه مقصر است که من نمی توانم خوب بخوابم) و همچنین (یکی از آشنایان من نیز همین طور است) یک پیش بینی خودساخته صورت می گیرد. همه این استدلال ها مبتنی بر نوعی مغالطه با نام مغالطه علت شمردن مقارن است. به راستی باورهای خرافی زمانی شکل می گیرند که ما در ذهن مان  میان دو رویداد غیر مرتبط، رابطه علت و معلول برقرار کنیم.

نویسنده و مترجم: عرفان کسرایی – پژوهشگر مطالعات علم در دانشگاه کاسل آلمان

+ 47
رأی شما
- 25
حامد14
سلام. به نظر بنده در جهانی که کاملا بهم پیوسته است و اجزاء آن به طرق شناخته شده یا ناشناخته زیادی به هم مرتبطند وقوع پدیده ها را باید در شبکه های ارتباطات تصور کرد لذا تقریبا هیچ چیزی با چیز دیگر بی ربط نیست الا اینکه نحوه ارتباط و تاثیرگذاریها را باید بررسی کرد . مواردی که شما ذکر کردید می تواند امور واقعا مرتبطی هم باشند مگر اینکه ما به همه انحاء ارتباطات آگاه باشیم و بتوانیم در مورد ربط دو پدیده بطور قطع قضاوت کنیم لذا تا وقتی به این حد از آگاهی نرسیده ایم باید بگوییم در حد اطلاعات فعلی ما این دو موضوع با هم ارتباطی ندارند و نه بیش از این . موفق باشید
‌سه شنبه 18 آذر 1393 - 03:45
abolfazl_abedi 0- 0- 0
سلام. به نظر من اعتقاد به علیت موجب شوق به یاد کرفتن طبیعت و گسترش علم میشود، اگر اعتقاد به علی بودن وقایع جهان نداشته بودیم علم معنی نخواهد داشت، شوق به اینکه میتوانیم طبیعت را بفهمیم باعث تشویق ما و حرکت به سوی آن میشود. حتی کسی که این مقاله بالا را نوشته خود اعتقاد به علیت دارد، می داند با نوشتن یک مقاله میتواند بر روی ذهن خوانندگان تاثیر بگذارد و این مقاله علتی برای تاثیر روی خوانندگان هست. همه ی ما چه انهایی که علیت اعتقاد دارند و چه انهایی که ندارد هنگام عبور از خیابان به طرف مقابل نگاه میکنیم و دقت میکنیم چون میدانیم برخورد ماشین به ما موجب آسیب دیدن ما می شود
جمعه 21 آذر 1393 - 15:12
mohsensadeghi
اگر علیت یک مفهوم صرفا خرافی(یاذهنی) بود یک فیزیکدان نباید به دنبال علت وقایع بیرونی می رفت و اگر میرفت نباید نیجه ای میگرفت درحالی که برای بسیاری از مسایل طبیعی علت قائلیم مثل وجود نور و خاک و .. علت رشد گیاه اند یا گرانش علت سقوط اجسام و...
‌چهارشنبه 12 فروردين 1394 - 10:21
نظر شما :
● فارسی نویس
نام کاربری :

کلمه عبور :


 تذکر :   تنها اعضای سایت مجاز به ارسال نظر می باشند. جهت عضویت در سایت   اينجـــا   کلیک کنید.




www.HUPAA.com
مشاوره رایگان تحصیلی
ویدیو کلیپ علمی
محک
● مقالات فیزیک
● اخبار فیزیک
● مطالب پربیننده
● مجله علمی
● کوانتوم و فیزیک جدید
● الکترومغناطیس
● نظریات ایرانی
● نجوم و اخترفیزیک
● فلسفه و متافیزیک
● نانوتکنولوژی
● برق و الکترونیک
● هواشناسی و فیزیک جو
● فیزیک نور و اپتیک
● مکانیک و ترمودینامیک
● مطالب متفرقه
● معرفی کتاب
● دانشمندان
● فیزیک در ایران
● سایتهای فیزیک انگلیسی
● سایتهای فیزیک فارسی
● دانلود نرم افزار
● تصاویر دیدنی
● پزشکی و سلامت
امکانات
● خانه
● انجمن فیزیکدانان جوان ایران
● چت روم هوپا
● درباره ما
● سفارش آگهی
● تماس با ما
● عضویت در انجمن
● ورود
● RSS
آگهی های متنی
● ادامه تحصیل در مالزی
● دانشگاه های مالزی
● سعيد سيوف جهرمي
● هر آنچه می خواهید
● مجله پزشکی
● توصیه های پزشکی
● پس از باران
● انجمن علمی فیزیک پیام نور
● دانلود کامل
● سایت گردشگری آنوبانی نی
● جاویدان
● سنگ شکن
● آگهی رایگان
● ایتکا
● پزشکی
● مجله علمی
● پی سی گیمرز
● موسسه پروفسور حسابی
● میهن کمپ
● پی سی وبلاگ
● کتاب هفته
● دهکده فضایی
● ایران حافظ
● Airgo Design
● دکتر علی افضل صمدی
عضویت در خبرنامه
ایمیل :
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
پزشکی و سلامت
مشاوره رایگان تحصیلی
بیگ بنگ
آخرین گفتگوها در انجمن
زمین تخت گرایان (41 پاسخ)
مکاترونیک (0 پاسخ)
تاثیر مغز بر ژنتیک (3 پاسخ)
آزمایشات ذهنی انیشتن (8 پاسخ)
نظریه ی غلظت (62 پاسخ)
حرکت و زمان مستقل از هم هستند یا وابسته به یکدیگر؟ (62 پاسخ)
آیا در سیاه چاله نیروی گرانش به بینهایت میل میکند؟ (6 پاسخ)
انهدام نظریه غلظت و حل شبه پارادوکس های نسبیت (47 پاسخ)
ایرادها و پارادوکس های نسبیت خاص (235 پاسخ)
فیزیک مطلق تحلیلگر نظریات مختلف جهانی (36 پاسخ)
فیزیک مطلق و اثبات کاملا دقیق اشتباه بودن فرمول معروف انرژی (67 پاسخ)
پژوهشکده فیزیک (7 پاسخ)
پاسخ به شایعات زمین تخت گراها (1 پاسخ)
نظریه جدید تعریف بعد زمان (24 پاسخ)
تست هوش واقعی (18 پاسخ)
ریزذرات طلا به کمک درمان سرطان می‌آیند (0 پاسخ)
انتقال تابشی حرارت ناشی از تعداد فوتونهای IR یا سرعت آنها ا؟ (8 پاسخ)
وقایع نجومی سال 96 (3 پاسخ)
جهان چند بعد دارد؟ (26 پاسخ)
چرا پرینترها نقطه‌های نامرئی چاپ می‌کنند؟ (0 پاسخ)
بزرگترین نقشه پراکندگی ماده تاریک در عالم هستی ترسیم شد (0 پاسخ)
حل اهرم نوع سوم با شرایط ویژه (0 پاسخ)
مقاله در رابطه با نیروی درگ در فیزیک دریا (0 پاسخ)
حل مسائل فیزیک هسته ای کنت کرین (21 پاسخ)
یک ایرانی اولین برنده زن معتبرترین جایزه جهانی ریاضیات (28 پاسخ)
بهترین کتاب نجومی که تابه حال خوانده اید (31 پاسخ)
انرژی چگونه به جرم تبدیل میشود؟ (14 پاسخ)
بزرگترین دتکتور میله ای کشور راه اندازی شد (0 پاسخ)
دریافت سیگنالهای شگفتی آور از یک کوتوله در فاصله 11 سال نوری (0 پاسخ)
فرمول ثابت ها در ترکیب حرکت موج (0 پاسخ)
معمای ترکیب رنگها (12 پاسخ)
تصاویر جونو از "گردباد" مشتری منتشر شد (0 پاسخ)
زمین مرکزی - خورشید مرکزی (3 پاسخ)
تابش ذره باردار شتابدار (20 پاسخ)
مقالاتي از گوشه و كنار فيزيك... (78 پاسخ)
انهدام نسبیت خاص و عام آلبرت اینشتین (به همراه مقالات) (361 پاسخ)
پروژه پردازش صوت (3 پاسخ)
اینشتین vs گالیله (10 پاسخ)
آیا با افزایش سرعت جرم هم افزایش پیدا میکنه؟ (15 پاسخ)
یک سوال مکانیکی مرتبط با سرعت و حرکت (0 پاسخ)
پاسخ تشریحی کنکور ارشد (0 پاسخ)
پارسی را پاس بداریم (971 پاسخ)
مرد دونده و چاه با اقتباس از ریندلر (2 پاسخ)
پارادوکس فارادی (5 پاسخ)
داعشی ها vs آلبرت اینشتین (2 پاسخ)
انرژی از هیچ، با انرژی پتانسیل گرانشی (33 پاسخ)
محاسبه زمان بالا رفتن دمای یخ (1 پاسخ)
اصل عدم قطعیت هایزنبرگ (9 پاسخ)
دایره های اسرار آمیز در صحرای کالاهاری (3 پاسخ)
orbital speed و orbital velocity را باید یکسان دانست؟ (2 پاسخ)
پارادوکس جدید ریاضی-ریگی در کفش احتمالات و آمار (20 پاسخ)
نکاتی که باید درباره HIV بدانید (0 پاسخ)
كمك براي محاسبه فشار در يك مخزن آب (20 پاسخ)
گاز های بی اثر (2 پاسخ)
جسم دوار (24 پاسخ)
آیا جنس مواد نسبیست؟ (4 پاسخ)
پایستگی تکانه زاویه ای در سیستم آونگ (4 پاسخ)
رابطه ی فیزیک جدید و فلسفه (26 پاسخ)
پرسشی درباره همه ریاضیات لازم برای مطالعه فیزیک (3 پاسخ)
انرژی نور به کجا رفته است؟ (14 پاسخ)
مقالات فیزیک
اولین قمرفراخورشیدی کشف شد.
نسل جدید پروژکتورها، اندرویدی است.
بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر رانندگی فقط با یک بار شارژ تسلا
درک بهتر یادگیری تکاملی با آوازخوانی نهنگ‌ها
راز حیات مریخی نهفته در سنگ‌هایش
نجات بوی گمشده‌ی گل‌های رُز
چشمان شما چطور خسته می‌شود؟
رژیم‌غذایی مردانه، رژیم‌غذایی مدیترانه‌ای
کشف آب مروارید توسط کامپیوترها!
نوادگان کنعانی‌های مقدس پیدا شدند!
ماده‌ی تاریک بیشتر سرد است تا تاریک
ارتباط جهش ژن‌های رفتاری با بیماری اوتیسم
شناسایی ژن‌های برگشت‌پذیری آسیب‌های مغزی
سنتز شیرینی پرتزل!
با طلاق والدین کودکان سرما می‌خورند!
رصد رقص گرانشى داوود و جالوت
اسفناج‌ها بمب‌ها را شناسایی می‌کند!
اظهار نظر درباره‌ی‌ سلامت روانی ترامپ
دلیل عنکبوت‌ها برای رفتاری شبیه به ‌مورچه‌ها
حل مشکل مقاوم شدن به آنتی‌بیوتیک‌ها
ساخت پوستی مصنوعی منحصربه‌فرد
انتشار فیلم‌ها و نقشه‌هایی از پلوتو و شارون
ورزش و خاصیت جالب آن
کشف ذره‌ای سنگین‌تر از پروتون
کشف ویروس میله‌ای در گوریل‌های کوهستانی
هوشیار باشید و هوش‌مصنوعی را کنترل کنید.
شواهدی جدید از وجود آب در ماه
کشف آثاری متعلق به اروپای باستان
دیگر به باتری در بدن انسان نیازی نیست!
مشاهده‌ی درخشان‌ترین کهکشان جهان با لنزی طبیعی
ادامه ...
اخبار فیزیک
یافته های تازه دانشمندان ممکن است سفر در زمان را غیرممکن کند!
نگاهی به دوردست‌های کیهان به کمک یک خوشه کهکشانی غول‌پیکر
سنجش ذرات در کیهان اولیه
پیش‌بینی جرم ذره «هیگز» توسط سیمپسون‌های کارتونی 14 سال قبل از سرن!
فریب فوق‌العاده نور توسط محقق ایرانی
طراحی پای مصنوعی دارای سیستم بینایی توسط دانشمندان ایرانی
حل یک مساله سی‌ساله فیزیک شبیه‌سازی مواد ابررسانا با اتم‌های فوق سرد با همکاری فیزیکدان ایرانی
مخترع لیزر چارلز تاونز در 99 سالگی درگذشت
حل معماهای فیزیک در آزمایشگاه‌های ارزان بجای شتاب‌دهنده‌! مشاهده حالت بوزون هیگزی در ابررسانا برای نخستین بار
سه ایرانی در میان 100 نفر کاندیدای نهایی سفر بی بازگشت به مریخ
آمادگی برخورددهنده بزرگ هادرونی برای کشف یک ذره جدید
مشاهده پیوند شیمیایی اتم‌ها و تشکیل مولکول برای نخستین‌بار
کشف عجایب حبابی با سی‌تی اسکن درون یک ابرنواختر
لوح انجمن جهانی نفرولوژی به «پدر علم نفرولوژی ایران» اعطا می‌شود
چرا برخی کهکشان‌ها جوانمرگ می‌شوند؟
ادامه ...
مطالب پربیننده
کشف قدیمی‌ترین و بزرگترین هیروگلیف در مصر (0+)
ویروس آنفلوانزا نیز می‌تواند مفید باشد! (0+)
درک جدیدی از جاذبه و دافعه‌ی یک نیروی قوی (0+)
کشف دو شکل کم دما از آب مایع (0+)
با سرعتی ۵ برابر سرعت نور آشنا شوید. (0+)
بازنویسی شجره‌نامه‌ی فیل (0+)
سریع‌تر شدن بالا آمدن آب دریاها (0+)
درک مکانیک کوانتوم با آزمایشی ساده (0+)
رونمایی از ربات آهنگ‌ساز و نوازنده (0+)
ستاره‌ی گم شده‌ی نمسیس، خواهر دوقلوی خورشید! (0+)
مبارزه‌ی روغن زیتون با فراموشی (0+)
نور چرا و چگونه بر خواب تاثیر می‌گذارد؟ (0+)
سهم درختان در آلوده کردن هوا! (0+)
اهمیت کیفیت محل زندگی بر سلامتی انسان (0+)
اکنون حرف از سیاره‌ی دهم است! (0+)
ادامه ...