مشاوره رایگان تحصیلی
منو

خرافات، از شبه ربط تا علیت

+ 54
رأی شما
- 30

برقراری رابطه علّی میان پدیده ها خاصیت (ذهن) انسان است. ما نهایتاً می خواهیم همه پدیده ها واضح و قابل درک باشند و در این جهان پرآشوب و بی نظم، طبق یک روال و قانون منظم طبقه بندی شوند. طبقه بندی هایی مثل “اتفاقی” یا “باری به هر جهت” برای پدیده ها مطلوب (ذهن) ما نیست.

آدمیزاد برای  داشتن زندگی آسوده  و بدون آشوب ، تلاش می کند پدیده ها را بر طبق الگوها و قوانین مشخصی تفسیر کند و این توقع بیجا را دارد که جهانی پیچیده را با متغیرهای ساده و کم تعداد توصیف نماید. از قضا این موضوع مستلزم صرف هزینه های کلان نیست. کافیست “شبه ربط” را با “علیّت” جابجا کنیم.

یک مثال: در راه به یک گربه سیاه بر می خورید، بلافاصله کمی بعد از آن پایتان پیچ می خورد و می شکند. ما می دانیم که پیچ خوردگی پا حتماً عامل مشخصی داشته (و می توان مشخص کرد که چرا) به این رخداد منجر شده است. سایرین ممکن است اما با یک تعمیم نابجا و عجولانه بگویند: گربه های سیاه بدشانسی می آورند!

 همین جابجا گرفتن میان دو مفهوم “شبه ربط” و علیت”، پایه اصلی بخش بزرگی از خرافات و باورهای موهومی است که در جهان وجود دارد.

می تواند صرفاً یک حادثه باشد

ارتباط  دو رویداد که یکی بلافاصله یا همزمان با دیگری اتفاق می افتد بیانگر  وجود همبستگی یا رابطه ای میان دو متغیر نیست. در مثالی که پیش تر گفتیم، میان گربه و بدشانسی. اگر بین قرار گرفتن گربه سیاه بر سر راه مان و بدشانسی یک رابطه وجود داشته باشد بایستی بتوانیم این رابطه را به صورتی قطعی تعیین کنیم. مثلاً با بهره گیری از اطلاعات آماری ارتباط میان این دو پدیده را به نحوی نشان دهیم که مسجل شود اغلب بصورت قابل توجهی پس از مواجهه با گربه سیاه، بدشانسی رخ می دهد. تنها در این صورت است که می توانیم ارتباط عامل بروز یک پدیده و اثر آن را روشن کنیم.

عجولانه است اگر تقارن و همزمانی دو رویداد را به منزلهء وجود رابطه علت و معلول در نظر بگیریم. هر وقت وجود چنین رابطه ای مسجل شد می توانیم حرف از “علیّت” بزنیم. اگر ارتباطی میان رخداد A و B وجود داشته باشد، یا A علت B است یا B علت A. اما می تواند هیچ کدام از این دو حالت نباشد و به عبارت دیگر هر دو رویداد A و B، معلول یک عامل دیگر  باشند. گاهی این عامل دیگر را میتوان پیدا کرد و گاهی هم نه. گاهی هم این عامل سوم کاملاً تصادفی و شانسی است. در این صورت اجازه داریم حداکثر از کلمهء شانسی استفاده کنیم. نه از  رابطهء “علّت و معلول”

شبه ربط، ربط بدون علیّت

برخی از ربط ها که هیچ بستگی علّت و معلول پشت آنها نیست را اصطلاحاً شبه ربط می نامیم. مثال های بی شماری در این زمینه وجود دارد. مثلاً در برخی مناطق تعداد لک لک ها با نرخ تولد مرتبط است. اما در کمال تعجب هیچکدام دلیل دیگری نیست. در عوض ، متغیر سومی پشت داستان قرار دارد که هم روی تعداد لک لک ها و هم روی نرخ زاد و ولد تاثیر می گذارد. مثلاً گستردگی یک منطقه.

همانگونه که گفتیم عامل سوم گاهی می تواند پنهان بماند یا اساساً حتی وجود نداشته باشد. ربط دو رویداد می تواند در یک بازه زمانی مشخص کاملاً تصادفی باشد. در واقع هر چه بتوانیم حجم بزرگتری از اطلاعات را مورد بررسی قرار دهیم، احتمال آن بیشتر می شود که میان پدیده های نامربوط و کاملاً مجزا ، یک همبستگی و ارتباط پیدا کنیم. وبسایت Spurious Correlations تعدادی  از این دست مثال ها را گردآوری کرده است تا نشان دهد این ربط ها اگر بصورت رابطهء علت و معلول تفسیر شوند تا چه حد بی معنا هستند.

مثلاً  بین نرخ طلاق در ایالت مین و سرانه مصرف مارگارین در امریکا یک رابطه وجود دارد و جالب این است که ضریب همبستگی :  ۰٫۹۹۲۵۵۸ میباشد.[۱]

نمودار رابطه میان بین نرخ طلاق در مین و سرانه مصرف مارگارین در امریکا

یا حتی جالب تر از آن رابطه میان سرانه مصرف پنیر و میزان مرگ میر افرادی که در اثر پیچیدن ملافه در رختخواب جان خود را از دست می دهند![۲]

نمودار رابطه میان سرانه مصرف پنیر و میزان مرگ در رختخواب مربوط به امریکا

خرافات،  شناخت عجولانهء شبه ارتباط پدیده ها به عنوان علیّت

بسیاری از مردم دوست دارند که رویدادهای جهان قابل محاسبه و پیش بینی باشد. به همین جهت با شور و شعف زایدالوصف و بکارگیری عقلانیت اندک هر رویداد شانسی و تصادفی را به منزلهء رابطهء علّت و معلول در نظر می گیرند و رویدادهای جهان را به گونه ای تفسیر به رای می کنند که خودشان دلشان میخواهد. (نه آنطور که در واقعیت هست)

زیست شناس وینی اریش ادر می گوید: « خرافات چیزی جز ارزیابی شتابزده رابطه  رویدادها به مثابهء رابطه علت و معلول نیست! »

مثال گربه سیاه و ارتباط آن با بدشانسی حتماً برای شما خنده دار بود. بعید است که امروزه کسی به این رابطه اعتقاد داشته باشد. اما بد نیست بدانید که دو سوم آلمانی ها معتقدند که در شرایط ماه کامل (شب چهارده) بدتر می توانند بخوابند. نکته جالب اینجاست که میان موقعیت ماه و اختلال خواب (درست مثل رابطه گربه سیاه و بدشانسی) هیچ رابطهء اثبات شدهء آماری وجود ندارد و صرفاً بر مبنای احساس و نظر شخصی افراد است. مبنای اثبات ارتباط بین موقعیت ماه و اختلال خواب حداکثر روی یکی دو تجربه شخصی افراد است. مثل این است که شما یک یا دوبار در سراسر زندگی تان بد خواب شوید. در همین حین چشم تان به قاب پنجره و منظرهء ماه  بیفتد. اوه! ماه کامل! امشب حتماً نمی توانم خوب بخوابم!

من عنوان این نوع شبه ربط را “ربط احساسی” می گذارم. در این نوع سوء برداشت (رابطه علت و معلول به جای شبه ربط) از مقدمهء {ماه مقصر است که من نمی توانم خوب بخوابم) و همچنین (یکی از آشنایان من نیز همین طور است) یک پیش بینی خودساخته صورت می گیرد. همه این استدلال ها مبتنی بر نوعی مغالطه با نام مغالطه علت شمردن مقارن است. به راستی باورهای خرافی زمانی شکل می گیرند که ما در ذهن مان  میان دو رویداد غیر مرتبط، رابطه علت و معلول برقرار کنیم.

نویسنده و مترجم: عرفان کسرایی – پژوهشگر مطالعات علم در دانشگاه کاسل آلمان

+ 54
رأی شما
- 30
حامد14
سلام. به نظر بنده در جهانی که کاملا بهم پیوسته است و اجزاء آن به طرق شناخته شده یا ناشناخته زیادی به هم مرتبطند وقوع پدیده ها را باید در شبکه های ارتباطات تصور کرد لذا تقریبا هیچ چیزی با چیز دیگر بی ربط نیست الا اینکه نحوه ارتباط و تاثیرگذاریها را باید بررسی کرد . مواردی که شما ذکر کردید می تواند امور واقعا مرتبطی هم باشند مگر اینکه ما به همه انحاء ارتباطات آگاه باشیم و بتوانیم در مورد ربط دو پدیده بطور قطع قضاوت کنیم لذا تا وقتی به این حد از آگاهی نرسیده ایم باید بگوییم در حد اطلاعات فعلی ما این دو موضوع با هم ارتباطی ندارند و نه بیش از این . موفق باشید
‌سه شنبه 18 آذر 1393 - 03:45
abolfazl_abedi 0- 0- 0
سلام. به نظر من اعتقاد به علیت موجب شوق به یاد کرفتن طبیعت و گسترش علم میشود، اگر اعتقاد به علی بودن وقایع جهان نداشته بودیم علم معنی نخواهد داشت، شوق به اینکه میتوانیم طبیعت را بفهمیم باعث تشویق ما و حرکت به سوی آن میشود. حتی کسی که این مقاله بالا را نوشته خود اعتقاد به علیت دارد، می داند با نوشتن یک مقاله میتواند بر روی ذهن خوانندگان تاثیر بگذارد و این مقاله علتی برای تاثیر روی خوانندگان هست. همه ی ما چه انهایی که علیت اعتقاد دارند و چه انهایی که ندارد هنگام عبور از خیابان به طرف مقابل نگاه میکنیم و دقت میکنیم چون میدانیم برخورد ماشین به ما موجب آسیب دیدن ما می شود
جمعه 21 آذر 1393 - 15:12
mohsensadeghi
اگر علیت یک مفهوم صرفا خرافی(یاذهنی) بود یک فیزیکدان نباید به دنبال علت وقایع بیرونی می رفت و اگر میرفت نباید نیجه ای میگرفت درحالی که برای بسیاری از مسایل طبیعی علت قائلیم مثل وجود نور و خاک و .. علت رشد گیاه اند یا گرانش علت سقوط اجسام و...
‌چهارشنبه 12 فروردين 1394 - 10:21



www.HUPAA.com
مشاوره رایگان تحصیلی
ویدیو کلیپ علمی
محک
● مقالات فیزیک
● اخبار فیزیک
● مطالب پربیننده
● مجله علمی
● کوانتوم و فیزیک جدید
● الکترومغناطیس
● نظریات ایرانی
● نجوم و اخترفیزیک
● فلسفه و متافیزیک
● نانوتکنولوژی
● برق و الکترونیک
● هواشناسی و فیزیک جو
● فیزیک نور و اپتیک
● مکانیک و ترمودینامیک
● مطالب متفرقه
● معرفی کتاب
● دانشمندان
● فیزیک در ایران
● سایتهای فیزیک انگلیسی
● سایتهای فیزیک فارسی
● دانلود نرم افزار
● تصاویر دیدنی
● پزشکی و سلامت
امکانات
● خانه
● انجمن فیزیکدانان جوان ایران
● چت روم هوپا
● درباره ما
● سفارش آگهی
● تماس با ما
● عضویت در انجمن
● ورود
● RSS
آگهی های متنی
● ادامه تحصیل در مالزی
● دانشگاه های مالزی
● سعيد سيوف جهرمي
● هر آنچه می خواهید
● مجله پزشکی
● توصیه های پزشکی
● پس از باران
● انجمن علمی فیزیک پیام نور
● دانلود کامل
● سایت گردشگری آنوبانی نی
● جاویدان
● سنگ شکن
● آگهی رایگان
● ایتکا
● پزشکی
● مجله علمی
● پی سی گیمرز
● موسسه پروفسور حسابی
● میهن کمپ
● پی سی وبلاگ
● کتاب هفته
● دهکده فضایی
● ایران حافظ
● Airgo Design
● دکتر علی افضل صمدی
عضویت در خبرنامه
ایمیل :
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
ادامه تحصیل در خارج از کشور
پزشکی و سلامت
مشاوره رایگان تحصیلی
بیگ بنگ
آخرین گفتگوها در انجمن
زمین در چند سال آینده ممکن است شاهد گرمای غیرعادی باشد (0 پاسخ)
جنس زمان از چیست؟ اصلا زمان چیست؟ (219 پاسخ)
قرقره (7 پاسخ)
اثر افت سطح مقطع روی حرکت سیال (2 پاسخ)
مقاومت صفر و باتری (1 پاسخ)
آینده شغلی رشته فیزیک (1 پاسخ)
کاهش انرژی بار در مدار (0 پاسخ)
تحلیل ساختار عددی موجود در قضیه آخر فرما (0 پاسخ)
میدان در داخل رسانا (3 پاسخ)
پارسی را پاس بداریم (974 پاسخ)
تصویر های دانشیک (92 پاسخ)
سینماتیک سطح شیبدار (8 پاسخ)
رشته فیزیک در دانشگاه و انتخاب رشته کنکور (0 پاسخ)
یادگیری ریاضیات مورد نیاز در فیزیک (2 پاسخ)
به سه دلیل ماده تاریک وجود ندارد (2 پاسخ)
به نظر شما انرژی از چه چیزی بوجود آمده است؟ (4 پاسخ)
سوالی در نسبیت خاص رزنیک (16 پاسخ)
مشکل دهم ثانیه تایمر (3 پاسخ)
کار و انرژی جنبشی (4 پاسخ)
توابع غربال گر اعداد در شناسایی و تولید اعداد اول (3 پاسخ)
نظریه اعداد و فلسفه اعداد طبیعی (15 پاسخ)
فیزیک و بلاکچین (3 پاسخ)
سفید چاله ها (1 پاسخ)
در زمان نمی توان سفر کرد (61 پاسخ)
تاثير ميدان هاي الکتريکي و مغناطيسي بر نور (29 پاسخ)
ماهیت مغناطیس (17 پاسخ)
کولر آبی در مناطق شرجی (4 پاسخ)
چرا انرژی درونی گاز ایده آل فقط تابع دماست؟ (5 پاسخ)
مقالات ثبت اختراع و شرکت (9 پاسخ)
مرجع 0 تا 100 زبان C به همراه آموزش (13 پاسخ)
رابطه جوشیدن و فشار بخار (14 پاسخ)
ایراد معادله پیوستگی (39 پاسخ)
تحلیل ابعادی توابع برداری (6 پاسخ)
یک سوال از انتقال حرارت (2 پاسخ)
نیروی وارد بر قاعده از طرف آب (7 پاسخ)
خازن (1 پاسخ)
ترکیب نورها (1 پاسخ)
نانوتکنولوژی و کاربردهای آن (0 پاسخ)
خازن (0 پاسخ)
شوخي و فكاهي در رياضيات و فيزيك (515 پاسخ)
ادامه زندگی سلولی هنریتا لکس دهه‌ها بعد از مرگش (0 پاسخ)
اجزاء تشکیل دهنده یک ستاره (1 پاسخ)
فیزیک محدودیت دارد و جادوگری نیست (18 پاسخ)
تصاویر نجومی (1963 پاسخ)
بیا تو سوال بپرس (217 پاسخ)
محاسبه لگاریتم (41 پاسخ)
تفاوت کولن و بار بنیادی الکترون (0 پاسخ)
مدل سازی سلف با حل معادلات میدان (1 پاسخ)
R به توان R (17 پاسخ)
جـنـگنـده ها و اســلحــه های بــرتــر (105 پاسخ)
بینایی انسان به صورت فریم به فریم هست یا به صورت پیوسته؟ (3 پاسخ)
با بازگشت به گذشته اصل عدم قطعیت هایزنبرگ مردود می شود (6 پاسخ)
آیا برای اشتعال صرفاً باید اکسیژن وجود داشته باشه؟ (3 پاسخ)
تبادل گراویتون بین جسم و زمین (5 پاسخ)
راکتور مینیاتوری arc (0 پاسخ)
زمین تخت گرایان (105 پاسخ)
مشاهده چرخش ماه به دور خودش (7 پاسخ)
چرا رنگ آسمان مریخ معکوس زمین است؟ (5 پاسخ)
سوال جواب بده و بپرس (498 پاسخ)
ماده تاریک (2 پاسخ)
مقالات فیزیک
ربات‌های حشره‌ای در مسابقات رباتیکجهانی شرکت خواهند کرد.
چرا اورانوس محوری شیب‌دار دارد؟
تاثیر هرم بزرگ جیزا در مواجهه با امواج الکترومغناطیس
عاملی اقیانوسی در ذوب شدن یخچال‌های طبیعی
کشف نوع تازه‌ای از سلول ریوی
بارش‌شهابیِ ویژه‌ی جشن تولدتان را سفارش دهید!
نگاه هابل به اعماق کیهان با کمک عدسی گرانشی
پایان انتظار طولانی برای انرژی فیوژن
نابینایی برای این ربات چیتا مشکلی نیست.
اکسیر ضدپیری در دست دانشمند ایرانی
ستاره‌شناسان اولین فوران انبوه ستاره‌ای را ثبت کردند.
چگونه می‌توان گیاهخوار شد؟
بخشی از پیشرفت تحصیلی فرزاندان‌تان ژنتیکی است!
حاشیه‌ی کهکشان‌ها دامی برای سیاهچاله‌ها
سازمان جهانی بهداشت علیه مارها قطعنامه صادر کرد!
مارمولک پلنگی قادر است سلوهای مغزیِ جدید تولید کند!
خوب بخوابید تا افسرده نشوید!
جستجوی حیات در سیارات فراخورشیدی
برای پی بردن به شخصیت یک فرد به حرکات چشمش نگاه کنید.
مشاهده‌ی خورشیدگرفتگی در سیاره‌ی اورانوس
پاسخ به ۲۲ سوالی که شاید ذهن شما را مشغول خود کند!
سال ۲۰۱۹ می‌توانید خودروی پرنده‌ی خود را بخرید!
آلودگی بر رفتار حیوانات چه تاثیری می‌گذارد؟
TESS اسلحه‌ی جدید ناسا برای شکار سیاره‌های فراخورشیدی
زندگی در مجاورت فضاهای سبز افسردگی را کاهش می‌دهد.
نسل جدید باتری‌های جریانی با استفاده از فلز مایع
شاید ما در مورد منشاء آتشفشان یلواستون اشتباه کرده باشیم.
گلوکز، عاملی برای تقویت حافظه در زمان پیری
تصویر زیبای هابل از همزاد کهکشان راه‌شیری
کودکان از چه سنی می‌توانند برای آینده برنامه‌ریزی کنند؟
ادامه ...
اخبار فیزیک
یافته های تازه دانشمندان ممکن است سفر در زمان را غیرممکن کند!
نگاهی به دوردست‌های کیهان به کمک یک خوشه کهکشانی غول‌پیکر
سنجش ذرات در کیهان اولیه
پیش‌بینی جرم ذره «هیگز» توسط سیمپسون‌های کارتونی 14 سال قبل از سرن!
فریب فوق‌العاده نور توسط محقق ایرانی
طراحی پای مصنوعی دارای سیستم بینایی توسط دانشمندان ایرانی
حل یک مساله سی‌ساله فیزیک شبیه‌سازی مواد ابررسانا با اتم‌های فوق سرد با همکاری فیزیکدان ایرانی
مخترع لیزر چارلز تاونز در 99 سالگی درگذشت
حل معماهای فیزیک در آزمایشگاه‌های ارزان بجای شتاب‌دهنده‌! مشاهده حالت بوزون هیگزی در ابررسانا برای نخستین بار
سه ایرانی در میان 100 نفر کاندیدای نهایی سفر بی بازگشت به مریخ
آمادگی برخورددهنده بزرگ هادرونی برای کشف یک ذره جدید
مشاهده پیوند شیمیایی اتم‌ها و تشکیل مولکول برای نخستین‌بار
کشف عجایب حبابی با سی‌تی اسکن درون یک ابرنواختر
لوح انجمن جهانی نفرولوژی به «پدر علم نفرولوژی ایران» اعطا می‌شود
چرا برخی کهکشان‌ها جوانمرگ می‌شوند؟
ادامه ...
مطالب پربیننده
آیا قرار است حیات بر روی زمین با پرتوهای اِتا کارینا از بین برود؟ (0+)
ابداعی برای یادگیری در خودروهای خودران (0+)
درمان زخم‌های مزمن با نواری هوشمند! (0+)
با هر تپش قلب‌، چه اتفاقی در بدن شما می‌افتد؟ (0+)
موجودات فرازمینی شاید در جهانی موازی زندگی کنند! (0+)
آیا جامعه‌ی آماری بزرگ، برای نتایج آزمایش‌ها همیشه مفید است؟ (0+)
چرا باید نگران نابودی جنگل‌های جهان باشیم؟ (0+)
درمان اسکیزوفرنی با کمک ورزش‌های هوازی (0+)
کشف مغناطیسی پُرتلاطم در نزدیکی زمین (0+)
مسابقات ورزشی به قدمت انسان باستان (0+)
ژنوم‌های میتوکندریایی و هسته‌ای همدیگر را تنظیم می‌کنند. (0+)
رویدادهای نجومی مردادماه ۱۳۹۷ (0+)
دانشمندان قدیمی‌ترین رنگ دنیا را کشف کردند. (0+)
به‌چالش کشیدن نسبیت انشتین با تحلیل رفتار این سامانه‌ی ستاره‌ای (0+)
نادیده گرفتن دی‌اکسیدکربن در مدل‌های آب و هوایی چه عواقبی دارد؟ (0+)
ادامه ...